Logo KNB.nl
English

Beschermen of beschermd worden?

Nick van Buitenen
Nick van Buitenen 20170816_8276bNick van Buitenen, voorzitter KNB

Notarissen bieden burgers rechtsbescherming, maar voelen zich in die rol niet altijd gesteund door de overheid. Misschien is dat zelfs een eufemisme, want in de wandelgangen hoor ik notarissen niet met vertrouwen over de overheid praten.

Net zoals andere burgers vinden notarissen het maar lastig een lijn te ontdekken in de manier waarop de overheid met hen omgaat. Een visie lijkt te ontbreken. Maar kun je anders verwachten van kabinetten die het afgelopen decennium onder leiding stonden van premier Mark Rutte? Die staat er immers om bekend een hekel te hebben aan politieke vergezichten.

Beschermde beroepen
Toch was daar plotseling iets dat leek op een visie. Op 2 maart van dit jaar sprak Rutte in Berlijn over de toekomst van Europese samenwerking. Met meer overtuiging dan ooit hield hij een pleidooi om in de EU te blijven werken aan een goede samenwerking, gepaard aan strakke onderlinge afspraken. Om een hoger niveau van welvaart, veiligheid en stabiliteit te bereiken, zouden afzonderlijke lidstaten echter ook sterk moeten zijn en vooral hun eigenheid moeten kunnen bewaren. Vervolgens presenteerde Rutte een aantal praktische voorstellen die snel resultaten zouden kunnen opleveren. Een daarvan was de afschaffing van beschermde beroepen, want ‘notarissen en architecten, om er maar eens twee te noemen, hebben geen nationale bescherming nodig’. Met deze toevoeging leek Rutte aan te geven dat niet de beschermde beroepen zelf moesten worden afgeschaft, maar de bescherming van deze beroepen. Dat heet zorgvuldig taalgebruik.

Buiten de landsgrenzen
Een zin verderop ging de sluier nog wat verder omhoog. Want, zo vervolgt de premier, aan een notaris die in een ander EU-land gaat werken, mag natuurlijk wel een taaleis worden gesteld. Hij lijkt hier aan te geven dat niet de wettelijke verankering van de notariële rol mag verdwijnen, maar dat het mogelijk moet zijn dat notarissen in de EU ook buiten hun eigen landsgrenzen akten kunnen verlijden. Volgens Rutte moet elke kleine ondernemer in Europa via het internet elders in de EU zijn goederen en diensten kunnen verkopen zonder dat administratieve hindernissen hem dit onmogelijk maken.

Benoeming
In Nederland staat de benoeming tot notaris ook open voor hen die de nationaliteit van een andere EU-staat hebben. Maar die persoon moet wel eerst voldoen aan een aantal eisen die gerelateerd zijn aan de Nederlandse praktijk. Deze regel bewaakt de kwaliteit van de notariële dienstverlening. Het notariaat zorgt voor rechtszekerheid en daardoor rechtsbescherming in een maatschappij die daaraan steeds meer behoefte heeft. Deze wettelijke verankering heeft de overheid niet voor niets gegeven. Want de kwaliteit van de door het notariaat geleverde rechtsbescherming zorgt voor vertrouwen dat essentieel is voor een vrije economie. Het zou de inzet van de overheid moeten zijn die waarde fier overeind te houden.

Ontsluiting
De Europese notariaten werken overigens al hard aan het koppelen van elkaars systemen, zoals de testamentenregisters en de verklaringen van erfrecht. Die samenwerking gaat misschien nog lang niet ver genoeg, maar de ontsluiting van elkaars wereld is al in volle gang. Dat stelt Europese burgers steeds beter in staat om via de eigen notaris met gebruikmaking van notariaten elders, grensoverschrijdende transacties te kunnen doen. Van de Europese en Nederlandse overheid mag verwacht worden dat deze vorm van samenwerking wordt gestimuleerd en ondersteund. Tegelijkertijd moet hard gewerkt worden aan verdere harmonisering in nationale wet- en regelgeving. De onderlinge inhoudelijke verschillen zijn een grotere barrière voor notarieel grensoverschrijdend dienstenverkeer, dan de nationale bescherming van de notaris in de verschillende EU-landen. De oproep dat we de beschermde beroepen maar moeten afschaffen, maakt die verschillen niet kleiner en helpt dus niet om het doel te bereiken.

Pal staan
Van de minister van Rechtsbescherming, Sander Dekker, mag de burger verwachten dat hij zich wél afzet tegen ontwikkelingen die de rechtsbescherming van de burger onder druk zetten. Helaas is een reactie van hem op de speech van Rutte uitgebleven. Wel lanceerde Dekker vorige maand een wetsvoorstel met als doel notariskosten weg te nemen bij een keuze voor algehele gemeenschap van goederen. Niet de handhaving van de rechtsbescherming staat dus voorop, maar de kosten die de burger moet maken. Voor notarissen is dit onbegrijpelijk. Juist een minister voor Rechtsbescherming zou pal moeten staat voor díe rechtsbescherming.

Verschenen in Notariaat Magazine nummer 3, april 2018