Hoge Raad vernietigt doorbreking verschoningsrecht niet-verdachte notarissen

De Hoge Raad volgt in haar uitspraak (en in samenhang met een tweede uitspraak) de eerdere conclusie van de advocaat-generaal (AG). In de betreffende zaken zijn documenten in beslag genomen onder een verdachte medewerker van de verdachte notaris. In een groot aantal documenten kwamen ook namen voor van niet-verdachte notarissen.

Zwaarwegend belang verschoningsrecht

Zoals de Hoge Raad in deze zaken vooropstelt, ligt aan het verschoningsrecht ten grondslag dat het maatschappelijk belang dat de waarheid in rechte aan het licht komt, moet wijken voor het maatschappelijk belang dat een ieder zich vrijelijk en zonder vrees voor openbaarmaking van het toevertrouwde om bijstand en advies tot de verschoningsgerechtigde moet kunnen wenden. In zeer uitzonderlijke omstandigheden kan het belang dat de waarheid aan het licht komt prevaleren boven het verschoningsrecht. Voor het aannemen van zeer uitzonderlijke omstandigheden en dus een afwijking van de hoofdregel, gelden zware motiveringseisen.

Ontoereikende motivering rechtbank

De rechtbank heeft volgens de Hoge Raad de doorbreking van het verschoningsrecht van de niet-verdachte notarissen ontoereikend gemotiveerd. Deze is namelijk uitsluitend gebaseerd op het eerdere oordeel van de rechtbank dat sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden die doorbreking van het verschoningsrecht van de verdachte notaris rechtvaardigen in verband met de transacties waarop het strafrechtelijk onderzoek ziet. De rechtbank had echter moeten aantonen te hebben onderzocht of sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden op grond waarvan ook in deze gevallen het belang van waarheidsvinding prevaleert boven het verschoningsrecht.

Ondersteuning KNB

Gezien het principiële karakter van deze zaken met betrekking tot het verschoningsrecht zijn de klagende notarissen in cassatie bijgestaan door de KNB. De KNB vindt het van groot maatschappelijk belang en in het belang van haar leden dat er geen onnodige afbreuk wordt gedaan aan het verschoningsrecht en hecht in dat kader aan een rechtmatig verloop van een (straf)proces. Deze uitspraak van de Hoge Raad bevestigt dit standpunt.

Doorzoeking

In het kader van een strafrechtelijk onderzoek kan onder leiding van de rechter-commissaris een doorzoeking van het kantoor of woonhuis van de notaris plaatsvinden. Ook kunnen stukken in beslag worden genomen bij cliënten of derden. De KNB raadt notarissen aan om altijd de ringvoorzitter te consulteren als zij worden geconfronteerd met een doorzoeking. Daarnaast kan op anonieme basis de KNB worden geraadpleegd. Op knb.nl zijn richtlijnen te vinden over wat te doen bij een doorzoeking.

Eerdere uitspraak verschoningsrecht

Eerder dit jaar heeft de Hoge Raad ook een belangrijke uitspraak gedaan over het verschoningsrecht. Hierin zijn uitgangspunten geformuleerd voor de omgang met grote hoeveelheden gegevens die bij opsporing beschikbaar zijn gekomen en waarvan een deel vermoedelijk onder het verschoningsrecht valt. Kern van die uitspraak is dat de rechter-commissaris daarbij een grotere rol krijgt.

Meer informatie: KNB, Estella Schijf, e.schijf@knb.nl, 070 3307110