Dilemma: agressieve Sint en Piet

'Een echtpaar meldt zich bij mij, toegevoegd notaris, omdat ze een stichting willen oprichten. Deze stichting richt zich op het behoud van het sinterklaasfeest en de bijbehorende tradities, brengt gelijkgestemden bij elkaar en organiseert vreedzame protesten, vertellen ze. Dan komt per ongeluk een e-mail van het echtpaar bij mij terecht. Daaruit blijkt dat hun bedoelingen toch niet zo vreedzaam zijn. Uit de opruiende en agressieve bewoordingen maak ik op dat de stichting ruimte laat voor intimidatie en dreigen. Dit druist volledig in tegen mijn eigen denkbeelden en normen en waarden. Wat doe ik?'

1. Ondanks mijn gewetensbezwaren ga ik door met de opdracht. Ik moet mij immers houden aan mijn ministerieplicht.
2. Ik laat het echtpaar weten dat ik wegens gewetensbezwaren mijn dienst zal weigeren.
3. Ik laat het echtpaar weten dat ik wegens gewetensbezwaren mijn dienst zal weigeren en ga op zoek naar een andere notaris die deze werkzaamheden wel wil verrichten.
4. Anders, namelijk…

Antwoorden

Welke keuzes maakten de leden van KNB in de DilemmApp? Een derde van de respondenten (33 procent) gaat door met de opdracht. 28 procent weigert dienst wegens gewetensbezwaren. Nog eens 22 procent sluit zich daarbij aan, maar gaat wel op zoek naar een andere notaris die deze werkzaamheden wil verrichten voor het echtpaar. Twee respondenten weigeren dienst op grond van strijd met de openbare orde (artikel 21 lid 2 Wet op het notarisambt (Wna)) en nog een ander op grond van het vermoeden dat de inhoud van de akte in strijd is met de waarheid (artikel 6 lid 2 Verordening beroeps-en gedragsregels 2011).

Gewetensbezwaren en dienstweigeren

Dit dilemma gaat over het spanningsveld tussen gewetensbezwaren en de notariële ministerieplicht. Artikel 21 Wna bepaalt niet expliciet dat een notaris vanwege gewetensbezwaren zijn of haar dienst mag weigeren. De bevoegdheid om een cliënt door te verwijzen naar een collega, is gekoppeld aan de deskundigheid van de notaris, niet aan diens bereidwilligheid.

Maatschappelijke erkenning

In de 'De Notariswet' van Melis/Waaijer (9e herziene druk, paragraaf 4.10) staat echter dat dienstweigering ook mogelijk moet zijn in geval van gewetensbezwaren, mits voldoende mogelijkheden bestaan elders notariële rechtshulp te verkrijgen. Ook het Hof Amsterdam oordeelde in hoger beroep (8 februari 2022, ECLI:NL:GHAMS:2022:322) dat er in dat kader ruimte is voor de notaris, maar niet in alle gevallen. Het moet volgens het Hof gaan om ernstige gewetensbezwaren, die in enige mate maatschappelijk erkend worden. De enkele persoonlijke overtuiging van de notaris is onvoldoende. Ook moet de notaris waarborgen dat een andere notaris de werkzaamheden wél tijdig kan verrichten. In deze uitspraak legde het Hof de notaris een waarschuwing op omdat zij was tekortgeschoten in de doorverwijzing. Als de notaris uit de casus dienstweigert, is het dus raadzaam om 1) dat met opgave van redenen aan de cliënt mede te delen en 2) cliënt door te verwijzen naar een andere notaris, die zich bereid verklaart de oprichting van de stichting te verzorgen.

Strijd met openbare orde

Dienstweigering is in ieder geval geoorloofd wanneer de notaris de redelijke overtuiging of het vermoeden heeft dat de voorgenomen rechtshandeling leidt tot strijd met de openbare orde of ongeoorloofd is in doel of strekking (artikel 21 lid 2 Wna). Hiervan is bij de oprichting van de stichting in de casus op zichzelf geen sprake. Geeft de e-mail echter gerede twijfel over de goede bedoelingen van het echtpaar, dan is de notaris verplicht zijn dienst te weigeren, althans zich eerst door nader onderzoek te overtuigen van het geoorloofde karakter ervan. De weigeringsgrond van artikel 6 lid 2 Verordening beroeps- en gedragsregels is van toepassing als het echtpaar feiten en/of verklaringen in de akte van oprichting wil opnemen die derden een onjuiste voorstelling van zaken geven.

Wilt u ook bewuster stilstaan bij welke keuze u maakt bij tegenstrijdige belangen? Download dan de DilemmApp en ga naar knb.nl voor de inloggegevens.