Beoordeling wilsbekwaamheid en wilsonafhankelijkheid: meer kennis en kunde bij notaris is nodig

Casus

Begin 2024 voert een oudere man (volmachtgever) een gesprek met de notaris over zijn levenstestament in aanwezigheid van zijn partner en een zoon. Sinds 2018 heeft betrokkene een relatie met zijn partner, met wie hij niet gehuwd is en evenmin samenwoont. Bij volmachtgever is eind 2023 de diagnose Alzheimerdementie gesteld.
De andere kinderen, een broer (klager) en de andere broer wisten van dit gesprek en hebben hierover overleg gevoerd.
De notaris stelt vervolgens het levenstestament op en passeert dit in juni 2024. Hierin geeft de volmachtgever voor wat betreft de dagelijkse zorg en spoedzaken volmacht aan zijn partner en wat de overige zorg betreft aan klager, zijn zoon en zijn partner, met de wens tot goed onderling overleg, waarbij klager de doorslaggevende stem heeft. Eind juli 2024 stelt de geriater vast dat er een duidelijke cognitieve achteruitgang bij volmachtgever merkbaar is ten opzichte van de diagnose in november 2023. De gevolmachtigden geven daarom uitvoering aan het levenstestament. Hierover ontstaat onenigheid.

In oktober 2024 belt de partner de notaris met de mededeling dat het levenstestament gewijzigd moet worden: klager en de andere broer moeten eruit en klager moet geen beslissende stem meer hebben. Vervolgens ontvangt de notaris een e-mail vanuit het e-mailadres van gevolmachtigde met zijn wensen voor de wijziging. De notaris voert deze wijziging door en op 8 november 2024 passeert zij het gewijzigde levenstestament na een gesprek met volmachtgever en zijn partner.
Half november 2024 vernemen klager en de kinderen van de inhoud van het gewijzigde levenstestament en eind november verzoeken de zoon en dochter van volmachtgever, met toestemming van de overige kinderen, klager en de andere broer, de kantonrechter om ondercuratelestelling van volmachtgever. In januari 2025 stelt de kantonrechter volmachtgever onder curatele. In de beschikking staat dat voldoende is gebleken dat volmachtgever niet meer in staat is om zijn vermogensrechtelijke en niet-vermogensrechtelijke belangen te behartigen en dat de onderlinge verhoudingen zodanig zijn verstoord dat het levenstestament niet meer werkbaar is. Het proces-verbaal bevat een citaat van een deel van een bizar gesprek van de kantonrechter met de gevolmachtigde.

De klacht

De notaris heeft onzorgvuldig gehandeld door niet of onvoldoende te controleren of volmachtgever bij het passeren van het gewijzigde levenstestament wilsbekwaam was.

Het verweer

De notaris stelt dat zij ervan uitging dat de e-mail die is verzonden vanaf het account van volmachtgever, door hemzelf was opgesteld. Ook op basis van het gesprek op 8 november had zij geen reden om te twijfelen aan zijn wilsbekwaamheid. De gewenste wijziging was bovendien niet ingrijpend, omdat de waarborgen bleven bestaan dat meerdere personen meekeken. De notaris heeft niet overwogen om betrokkene nog alleen te spreken op 8 november 2024, omdat zij geen enkele twijfel had over zijn wilsbekwaamheid.

Uitspraak: gegrond met oplegging van een maatregel

Het oordeel

Tijdens het gesprek met de kantonrechter was de volmachtgever duidelijk verward en gedesoriënteerd. Dit was slechts één maand na het gesprek met de notaris op 8 november. Volmachtgever was ten tijde van de gesprekken met de notaris al gediagnosticeerd met Alzheimerdementie en de notaris heeft niet ontkend dat zij hiervan op de hoogte was. De notaris heeft niet geverifieerd of de e-mail daadwerkelijk van volmachtgever zelf afkomstig was. Over de wijziging van het levenstestament heeft de notaris betrokkene niet alleen gesproken.
De bij de notaris bekende feiten en omstandigheden over de situatie van betrokkene (Alzheimerdementie, onenigheid over de uitvoering van het levenstestament en hij sprak op initiatief van zijn partner de wens tot wijziging van het levenstestament uit, waarbij hij zelf aangaf zich overruled te voelen) had bij de notaris gerede twijfel aan zijn wilsbekwaamheid moeten wekken. Dit had bovendien aanleiding moeten zijn om verder onderzoek hiernaar te doen. In elk geval had de notaris het stappenplan van de KNB moeten volgen, gelet op de daartoe aanwezige indicatoren. De notaris heeft geen oog gehad voor de kwetsbare positie van betrokkene, laat staan dat zij haar handelen daarop heeft afgestemd. Daarmee heeft de notaris het vertrouwen in het notariaat schade toegebracht.

De notariskamer legt de maatregel van berisping op.

Kamer voor het Notariaat Arnhem-Leeuwarden 31 juli 2025, ECLI:NL:TNORARL:2025:26

Opmerking

Het notariaat kan echt nog een slag maken bij de beoordeling van wilsbekwaamheid en wilsonafhankelijkheid, met oog voor de kwetsbaarheid van de cliënt. Het belang hiervan wordt alleen maar groter, omdat het ouderenmisbruik toeneemt door de vergrijzing. Dit is bij uitstek een onderwerp waar het notariaat zijn toegevoegde waarde kan bewijzen. Het uitgebreide tweedelige artikel ‘Over het besluitvormingsproces bij het maken van een testament’ van Lucienne van der Geld in Tijdschrift Erfrecht (2024 nummer 6 en 2025 nummer 2) geeft daartoe een belangrijke aanzet.