Vingers tellen en vragen stellen

‘Dit is Jenga spelen op een wankele tafel’

Nu lijkt ‘digitalisering’ opnieuw van betekenis te veranderen. Het betekent niet langer het omzetten van analoge informatie naar een digitaal formaat. Dat stadium hebben we allang bereikt. Ik kan me niet voorstellen dat er notariskantoren zijn die hun akten nog met de hand schrijven. Wat we nu bedoelen met digitalisering, lijkt te verschuiven naar werk laten uitvoeren door geautomatiseerde systemen of AI-agents. We zoeken oplossingen voor onze problemen in het automatiseren of overdragen van taken aan zulke systemen. De vraag waar we dan voor staan, is een heel essentiële: welke problemen moet de digitalisering eigenlijk oplossen?

Storingen

Cultureel worstelt het notariaat op veel plekken nog met oude gewoonten. Wie bij JoKa-borrels of tijdens de beroepsopleiding goed luistert, hoort nog regelmatig verhalen over foeterende notarissen, scheldende klanten en immer oplopende werkdruk. Niet uitsluitend, maar wel vaker dan past bij een moderne beroepsgroep. Een AI-agent verandert niets aan die verhoudingen. Integendeel: deze systemen kunnen bestaande patronen juist versterken. De verwachting ontstaat dat mensen in een leerproces zichzelf wel kunnen redden, de vrijgemaakte tijd neemt af, maar de behoefte aan persoonlijke en professionele begeleiding van personeel en cliënt blijft gelijk.

De basis van onze bestaande systemen is nog niet stabiel genoeg om verder te ontwikkelen. Portalen die niet naadloos communiceren, systemen die naast elkaar bestaan zonder foutloze integratie, tijdelijke oplossingen die permanent zijn geworden en om de haverklap storingen. Dit is Jenga spelen op een wankele tafel; we borduren voort op programma’s die nu al storingen en fouten veroorzaken.

Eigen hand

Dan het wettelijke systeem. Veel regels waarop wij bouwen, stammen uit een andere maatschappelijke context. Het recht loopt geregeld achter op de realiteit van hedendaagse relaties, vermogensstructuren en digitale communicatie. Digitalisering repareert geen normatief kader dat soms wringt met de maatschappij van vandaag.

Dus welke problemen moeten we oplossen? Misschien helpt het om het woord terug te brengen naar zijn oorsprong. ‘Digitus’: de vinger. Digitalisering begon bij het tellen op je eigen vingers. Met jezelf. Met begrip van en vertrouwen in wat je zelf deed en kende. De vraag is dus niet of we verder moeten digitaliseren en problemen overdragen aan systemen. De vraag is of we niet eerst op onze eigen vingers moeten nagaan of de problemen die we hebben wel digitaal van aard zijn. Ik raad u dan ook aan, beste lezer, om eerst de oplossing in uw eigen hand te zoeken, voor u deze elders zoekt.