Het Centraal Testamentenregister: zeven vragen en antwoorden
In het Centraal Testamentenregister (CTR) staan miljoenen testamenten en uiterste wilsbeschikkingen geregistreerd. Iedereen kan bij het CTR achterhalen óf er een testament is, maar niet wat daarin staat. Waarvoor kunnen particulieren en notarissen bij het CTR terecht en waarvoor niet? Zeven vragen en antwoorden.
Al meer dan 130 jaar houdt het CTR bij wie wanneer een testament heeft opgemaakt en bij welke notaris. Het Nationaal Archief beheert het register van testamenten die tussen 1890 en 1973 in Nederland zijn opgesteld door mensen die vóór 1974 zijn overleden. Sinds 1 januari 2007 is de KNB wettelijk aangewezen als bewaarder van het register. Daarvoor lag die verantwoordelijkheid bij de minister van Justitie. Het door de KNB beheerde register bevat testamenten die vanaf 1974 zijn opgemaakt, evenals testamenten van vóór 1974 van mensen die op 1 januari 1974 nog in leven waren.
Het register omvat inmiddels 18,5 miljoen registraties. 'Dat zijn meer dan alleen testamenten', legt Estella Schijf uit, juridisch adviseur praktijkzaken bij de KNB. 'Het kan ook gaan om andere soorten akten met een beschikking ‘ter zake des doods’, zoals samenlevingscontracten of schenkingsakten. Het CTR zorgt ervoor dat testamenten en uiterste wilsbeschikkingen altijd vindbaar zijn en kunnen worden uitgevoerd.'
1. Heeft het CTR een overzicht van alle testamenten?
Ja. Alle notarissen zijn op grond van de Wet op het centraal testamentenregister verplicht om de testamenten die zij hebben verleden in te schrijven bij het CTR. Deze wettelijke verplichting zorgt ervoor dat het register compleet is. De koppeling met de Basisregistratie Personen waarborgt bovendien dat de registratiegegevens juist en volledig zijn.
2. Waarvoor kun je terecht bij het CTR?
Het CTR kan aangeven óf er een testament is, welke notaris dat heeft opgesteld en waar het wordt bewaard. Notarissen hebben via hun CTR-applicatie toegang tot het register. Zij kunnen bijvoorbeeld bij het afgeven van een verklaring van erfrecht nagaan of de overledene een testament heeft gemaakt.
3. Waarvoor kun je niet terecht bij het CTR?
Het CTR bewaart de testamenten zelf niet, alleen de registratiegegevens. Je kunt er dus geen afschrift van de inhoud van een testament opvragen. Daarvoor moet je bij de notaris zijn die het heeft opgesteld of bij diens opvolger. Alleen direct belanghebbenden kunnen informatie over de inhoud krijgen.
4. Iemand zoekt het testament van zijn ouders. Moet hij naar de notaris of naar het CTR?
Particulieren kunnen zelf kosteloos bij het CTR informeren of er een testament is en bij welke notaris het zich bevindt. Dat kan via de website, per mail of per post. Het is ook mogelijk dat ze het via een notaris navragen. Die kan via de CTR-applicatie zelf het register raadplegen, maar brengt daar wel kosten voor in rekening. Het CTR kan alleen de vraag beantwoorden bij welke notaris het testament zich bevindt. Voor de inhoud van het testament moeten mensen naar het notariskantoor gaan waar het betreffende testament destijds is getekend – of naar de opvolger van die notaris.
5. Iemand is op zoek naar zijn eigen testament. Kan hij daarvoor bij het CTR terecht?
Wie niet meer weet of hij ooit een testament heeft opgesteld, kan dit via het CTR achterhalen. Dat kan niet per mail, brief of telefonisch. Daarvoor is een zogeheten ‘levendenbevraging’ nodig. Mensen kunnen daarvoor persoonlijk naar het CTR in Den Haag gaan, maar ook naar een willekeurige notaris. Die controleert hun identiteit en doet een levendenbevraging in de CTR-applicatie.
6. Heeft het CTR ook gegevens over testamenten die in het buitenland zijn opgemaakt?
Het CTR registreert in beginsel alleen testamenten die in Nederland zijn opgemaakt. Testamenten uit Bonaire, Sint Eustatius en Saba kunnen wel worden geregistreerd in het CTR; testamenten opgemaakt op Curaçao, Aruba of Sint Maarten worden ingeschreven in het Centraal Testamentenregister op Curaçao.
Een aantal Europese landen heeft in 2005 de Association du Réseau Européen des Registres Testamentaires (ARERT) opgericht: een samenwerkingsverband van buitenlandse testamentenregisters dat (onder andere) testamentenregisters aan elkaar koppelt. Via dit netwerk kunnen notarissen via hun CTR-applicatie nagaan of in bepaalde andere Europese landen een testament is geregistreerd. De website van ARERT geeft informatie over het zoeken van testamenten in verschillende Europese landen.
7. Registreert het CTR ook levenstestamenten?
Nee. Levenstestamenten zijn geregistreerd in het Centraal Levenstestamentenregister (CLTR). Dat gebeurt alleen als de opsteller daarvoor toestemming heeft gegeven. Registratie is niet verplicht, anders dan bij testamenten. Ook het CLTR wordt beheerd door de KNB. Alleen (kandidaat-)notarissen kunnen nagaan of er een levenstestament is.
'We zien het als service om cliënten te ontzorgen’
Marjolijn den Otter van notariskantoor Wilbrink & Den Otter, voorzitter van de Vereniging van Estate Planners in het notariaat (EPN), ziet in haar praktijk vaak dat nabestaanden zelf bij het CTR opvragen of er een testament is. Vervolgens komen ze met het uittreksel bij de notaris die het testament zou hebben opgesteld.
'Dat komt veel voor. Maar we krijgen ook algemene vragen, zoals: ‘We denken dat er een testament is, waar moeten we zijn?’ Dan kunnen wij het register raadplegen. Daar hebben we wel bepaalde gegevens voor nodig, want je kunt niet zomaar een uittreksel meegeven. Wij zien dit als een service om de cliënten te ontzorgen.'
Deze dienstverlening is volgens Den Otter ook een vorm van klantenbinding. Een testament roept immers geregeld vervolgvragen op waarbij de notaris een rol kan spelen. Een enkele keer verwijst ze cliënten door naar het CTR om daar zelf navraag te doen. 'Bijvoorbeeld als je merkt dat iemand dezelfde vraag naar een hele reeks notariskantoren heeft gestuurd. Dan zeg ik: ga eerst maar zelf even bij het CTR navragen of er een testament is.'