EU Inc.: breekijzer of sloopkogel?

EU Inc. moet de concurrentiepositie van Europa ten opzichte van de Verenigde Staten en China versterken. De ambitie is een rechtsvorm die, anders dan de nationale vennootschapsvormen, in de hele Europese Unie wordt erkend en binnen 48 uur kan worden opgericht. Die snelheid en uniformiteit zijn ideaal voor startups en scale-ups, meent Lucien Burm, voorzitter van de Dutch Startup Association. 'Een bv voor heel Europa maakt het mogelijk om op een eenduidige manier overal in Europa te investeren in startups. Daarmee versterk je niet alleen de concurrentiepositie, maar trek je ook meer investeringen aan. Daarvoor moeten de voorwaarden helder zijn. Op dit moment zit het geld van durfinvesteerders vast in silo’s, omdat in iedere lidstaat andere regels gelden. Een investeerder wil niet in iedere land een legal opinion vragen voordat hij kapitaal verstrekt. Met EU Inc. breek je de markt open. Een startup kan dan veel makkelijker over de grens samengaan met een andere startup. Zeker in de beginfase is die stap cruciaal om snel te groeien.'

‘De EU Inc. breekt de markt open’

Verademing

Burm ziet EU Inc. als een vliegwiel waarmee op termijn ook andere wensen in vervulling gaan. 'We zouden graag een parallel systeem hebben met eigen regels en een eigen juridische structuur. Voor bedrijven zou dat een verademing zijn. Daarmee creëer je een grote interne markt waarin bedrijven meer kansen hebben om te groeien. Die eenduidigheid stelt ons bovendien in staat te profiteren van de technologische mogelijkheden. Dankzij AI worden steeds meer bedrijven opgericht. De voorspelling is dat AI ook zelf bedrijven gaat oprichten.'

Notaris Laurens Kelterman heeft zich vanuit de Vereniging Ondernemingsrechtspecialisten Notariaat (VON) en de Gecombineerde Commissie Vennootschapsrecht gebogen over het EU Inc.-voorstel. Hij begrijpt de ambitie erachter. 'Het is goed dat geprobeerd wordt om bestaande barrières voor ondernemers weg te nemen. Er is behoefte aan meer snelheid en eenvoud bij het grensoverschrijdend oprichten van een onderneming. In sommige landen ben je weken bezig om een eenvoudige dochtervennootschap op te richten. Maar het is de vraag of dit plan dat Europese probleem oplost. Vanuit Nederlands perspectief voegt EU Inc. nauwelijks iets toe. Wij hebben al een extreem flexibel bv-recht, gecombineerd met waarborgen en verantwoordelijkheden die goed zijn geregeld. Waarom kiezen we, in plaats van voor een nieuwe rechtsvorm, niet voor harmonisering van Europese regels, bijvoorbeeld met de FlexBV als uitgangspunt? Dat is een beter doordachte en bredere aanpak.'

Vijf voor twaalf

Burm waarschuwt dat het concept verwatert als je te veel aan het voorstel gaat sleutelen. 'Zonder deze verordening gaat Europa de race met de Verenigde Staten verliezen. Europa moet wakker worden. Zes van de tien grootste Europese bedrijven zijn allemaal ouder dan honderd jaar. In Amerika zijn vergelijkbare bedrijven niet alleen veel jonger, het zijn ook allemaal techbedrijven. Willen we in Europa vooroplopen, dan moeten we winnaars hebben. Het is vijf voor twaalf. Notarissen moeten dit als een kans zien en deze innovatie omarmen.'

'Het is opvallend dat, als de tijd dringt, aanpassing van het al goed geregelde vennootschapsrecht uitkomst moet bieden', reageert Kelterman. 'In Nederland kan je binnen een dag een bv oprichten.' Aan het plan kleven volgens hem verschillende risico’s.  Zo worden zaken die niet in EU Inc. zijn geregeld, ingevuld via het nationale recht. 'Daarmee creëer je geen 28ste regime, maar 27 varianten van een EU Inc.-regime. Neem de gedragsnorm voor een bestuurder van een vennootschap. In Nederland vinden we dat de zorgplicht van een bestuurder verder reikt dan de vennootschap. In sommige andere landen wordt dat helemaal niet zo gezien. Daarnaast is de poortwachtersfunctie amper ingevuld. Hoe kom je erachter of degene die de rechtspersoon opricht geen stroman is? Of dat een vennootschap, of de gewenste inrichting daarvan, wel passend is? Daarvoor moet je communiceren en vragen stellen. Als je zonder preventieve controle door een notaris of andere deskundige een rechtspersoon in het leven kan roepen, laat je de waarborg los dat het rechtseconomisch verkeer goed blijft functioneren. Ten slotte zijn sommige bepalingen niet goed uitgewerkt. Er zitten fouten in. Het lijkt alsof het te snel is opgeschreven. Daarvoor is het ondernemingsrecht te complex.'

Aardverschuiving

Het zou Kelterman niet verbazen als de populariteit van de EU Inc. straks tegenvalt. 'De tijd die je wint bij de oprichting, verlies je daarna omdat partijen niet goed weten wat ze ermee aan moeten. Banken zullen eerst een legal opinion willen zodat ze zeker weten dat ze geen risico lopen bij het verstrekken van geldleningen. Rechters zullen zich uitgebreid in de materie moeten verdiepen als aandeelhouders van een EU Inc. een juridisch conflict hebben.'

Ook Manuel Lokin, hoogleraar Ondernemingsrecht aan de Universiteit Utrecht, ziet obstakels. 'We hebben al een Europese vennootschap die relatief weinig wordt gebruikt. Zo’n rechtspersoon is vooral een mal die vervolgens grotendeels nationaal wordt ingericht. Wat het oorspronkelijke voorstel van de Europese Commissie anders maakt, is dat je de statuten naar eigen inzicht mag vormgeven, zelfs als ze in strijd zijn met het nationale recht. Alleen voor wat je niet regelt, val je terug op het nationale recht. Dat zou een aardverschuiving zijn. Daarmee ondermijn je het lokale ondernemingsrecht. De waarborgen die in het eigen ondernemingsrecht zijn ingebouwd, hoe de interne governance is georganiseerd, kun je dan met een EU Inc. omzeilen.'

Lange adem

De EU Inc. leidt volgens de KNB tot een afbraak van de rechtszekerheid en de rechtsbescherming. Deelt Lokin die zorg? “Absoluut. In Nederland ziet de notaris toe op beide. Hij doet de oprichting. Pas als de notariële akte is verleden, ontstaat de rechtspersoon. In het aangepaste voorstel is wel meer oog voor die beschermende rol van de notaris, maar we zijn er nog niet. Zelfs als de gang naar de notaris verplicht wordt, laat de opzet van het voorstel weinig ruimte voor die poortwachtersrol. De oprichting van een EU Inc. moet binnen 48 uur en voor 100 euro geregeld zijn. In het gemak en de efficiency die EU Inc. nastreeft, schuilt ook het gevaar. Standaardstatuten en standaardaandeelhoudersovereenkomsten maken het proces eenvoudiger, maar als het te makkelijk wordt om een EU Inc. op te richten, ligt misbruik op de loer. Dan ontstaat er een imagoprobleem en zullen investeerders een EU Inc. juist mijden.”

‘De tijd die je wint bij de oprichting, verlies je daarna’

Een lichtpunt ziet Lokin ook. 'De EU Inc. is het Europese antwoord op Delaware. In de Verenigde Staten worden veel ondernemingen geregistreerd in Delaware vanwege het bedrijfsvriendelijke rechtssysteem. Iedere Amerikaanse ondernemingsrechtjurist en investeerder kent de Delaware Law. Omdat de EU Inc., ondanks de harmonisatie, op een aantal onderdelen nationaal wordt ingevuld, zou er een voorkeur kunnen ontstaan voor het Nederlandse recht. Nederland wil dolgraag het Delaware van Europa worden en heeft ook goede kaarten. We zijn toegankelijk, hebben een goede infrastructuur en een rechtssysteem dat internationaal in hoog aanzien staat. Het verwerven van die positie zal wel een proces van de lange adem zijn.'

Wat vindt Kelterman van de suggestie van Lokin dat Nederland als gidsland kan fungeren? 'Het voordeel is dat er dan Nederlands recht van toepassing is op EU Inc.' Toch zullen notarissen terughoudend zijn met het adviseren van een EU Inc. in de huidige vorm, verwacht Kelterman. 'Het is in het voorliggende voorstel een heel risicovolle rechtsvorm, terwijl wij een Burgerlijk Wetboek hebben dat vol staat met goed gereguleerde rechtspersonen. Als notariaat zijn we groot voorstander van digitalisering en efficiency, maar we kunnen met deze ontwikkelingen alleen verder gaan als deze ook juridisch betrouwbaar zijn. Je kunt niet enerzijds de wetgeving fijnmaziger maken om fraude en witwassen aan te pakken en tegelijkertijd met de EU Inc. de deur opengooien zonder controle.'

Tijdpad
De Europese Commissie heeft het officiële voorstel voor de EU Inc. op 18 maart 2026 gepresenteerd. Op dit moment is het in behandeling bij de medewetgevers, waaronder het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie. Zij bespreken de details en juridische kaders. De betrokken partijen hopen uiterlijk eind 2026 een akkoord te bereiken over de definitieve tekst. Na goedkeuring door het Europees Parlement en de Raad moet de verordening definitief worden vastgesteld. Omdat het om een EU-verordening gaat, zal deze na inwerkingtreding rechtstreeks gelden in alle lidstaten. Een definitieve datum voor de inwerkingtreding is nog niet bekend.