De notaris in de energietransitie: De juridische puzzel achter duurzaamheid

In het H'ART Museum in Amsterdam, vroeger de Hermitage, draaien de airco’s non-stop. Ze houden de ruimtes koel, want bezoekers en lampen op de kunstwerken produceren samen behoorlijk wat warmte. Een paar honderd meter verderop ligt de Hortus Botanicus, waar ze juist warmte nodig hebben voor de tropische kassen. 'Echt een verhaal voor de Donald Duck', zegt Daan Bastiaans, kandidaat-notaris bij Dirkzwager. 'De directeuren kwamen op een slim idee: waarom leggen we geen leiding aan? Dan laten we warmte van de Hermitage naar de Hortus stromen.' Het klinkt simpel. Maar juridisch? Een uitdaging. Want hoe organiseer je dat? In welke rechtsvorm? En hoe leg je die leiding eigenlijk aan door zo’n dichtbevolkte stad? 'Toen kwam ik erbij om het juridisch te regelen. Dat je als notaris kunt bijdragen aan zo’n verhaal, dat vind ik fantastisch. Het maakt mijn werk ontzettend interessant.'

Bastiaans studeerde rechten, zijn tweelingbroer natuurkunde. Tijdens zijn studie richtte hij zich op vastgoed, maar techniek heeft ook zijn interesse. Na zijn afstuderen kwam hij in contact met notariskantoor Dirkzwager uit Arnhem. 'Ik kende Arnhem eigenlijk niet. Maar het blijkt een energiestad te zijn. Netwerkbeheerders TenneT en Alliander hebben hier hun hoofdkantoor. Dat sprak me aan.'
Wat begon als interesse in vastgoed met een technische inslag, groeide uit tot een specialisme in energierecht. 'De eerste stap bij veel bouwprojecten is een aansluiting krijgen op het elektriciteitsnetwerk. Maar omdat het stroomnet overbelast is, liggen veel projecten stil. Gelukkig zijn er creatieve oplossingen. Denk aan deelgebruik bij bestaande aansluitingen. Daar hebben wij veel ervaring mee.'

Zonnepanelen onder windmolens

Een van die creatieve oplossingen? Zonnepanelen combineren met windmolens. Zoals bij de Noordermeerdijk in de Noordoostpolder: een dijk van 16 kilometer lang met 42 verschillende grondeigenaren, waar zonnepanelen onder bestaande windturbines worden gebouwd. 'De vergunning van de gemeente was binnen, maar nu moesten er afspraken komen. Met iedere grondeigenaar afzonderlijk. De ene wilde zijn grond verkopen, een ander liever verhuren.'
Maar daar stopte het niet. 'Je bouwt boven op de kabels van windturbines die er al staan. Daarnaast is er het risico op ijsvorming aan de wieken van de molens. Wat gebeurt er als dat ijs op de zonnepanelen eronder valt?' Daarover moesten afspraken worden gemaakt tussen de eigenaren van de windturbines en de ontwikkelaars van de zonnepanelen. Tel daarbij op de afspraken met de netbeheerder, de banken die de financiering regelen en de betrokken verzekeraars. 'Bij al die onderwerpen kan de notaris van dienst zijn.' Juridisch was het een flinke puzzel, vooral vanwege de schaal. De uitdaging: de belangen van zoveel mogelijk betrokken mensen en organisaties behartigen, zodat iedereen met vertrouwen kon tekenen. 'En dat allemaal voordat de eerste paal de grond in ging.'

De vergunning van de gemeente was binnen, maar nu moesten er afspraken komen. Met iedere grondeigenaar afzonderlijk.

Geen routinewerk

Het werk is allesbehalve standaard, aldus Bastiaans. 'Het beeld dat mensen hebben van de notaris beperkt zich vaak tot testamenten en dergelijke. Maar het is zoveel breder.' Hij lacht: 'Laatst moest ik een voetbalstadion overdragen, terwijl ik echt helemaal niets van voetbal weet. Opeens zat ik aan tafel met Martin van Geel en Joris Matthijsen. Grote namen, hoorde ik later van mijn collega’s.'
Die onvoorspelbaarheid maakt zijn werk interessant. 'Ik weet niet wat er volgende week op mijn pad komt. Maar dat is juist leuk. Ik hoop dat het iets is wat ik nog nooit gedaan heb. Heel veel mensen worden daar onrustig van. Ik vind het juist het allerleukste als er iemand binnenkomt en zegt: je moet nu meekomen, we gaan ergens naartoe, je ziet wel wat we gaan doen. Spannend!'
Voor jonge mensen die twijfelen over het notariaat heeft hij dan ook een duidelijke boodschap: 'Laat je niet alleen leiden door wat je uit je studie meekrijgt. In elke richting kun je wel iets vinden dat bij je past. Zolang je maar weet wáár je aan wilt bijdragen, de rest volgt vanzelf.' Bij Bastiaans waren dat innovatieve, duurzame projecten. De tastbaarheid daarvan is zijn drijfveer. 'In heel Nederland bouwen we aan een duurzame toekomst.' Achter elk zonnepark, warmtenet of windturbine staat iemand die de juridische puzzel oplost. 'Als ik op de snelweg rijd, dan zie ik projecten waaraan ik heb meegewerkt. Dat blijft heel bijzonder.'