Fraude met rechtspersonen

Met de Wet civielrechtelijk bestuursverbod kan een bestuurder die faillissementsfraude heeft gepleegd of zich schuldig heeft gemaakt aan wangedrag in aanloop naar een faillissement een bestuursverbod worden opgelegd van maximaal vijf jaar.

De regering wil hiermee faillissementsfraude en onregelmatigheden rond een faillissement bestrijden en voorkomen dat frauduleuze bestuurders hun activiteiten voort kunnen zetten.

De notaris en de Kamer van Koophandel mogen door het bestuursverbod niet meewerken aan de oprichting en inschrijving van een rechtspersoon waarin een bestuurder wordt benoemd die een bestuursverbod opgelegd heeft gekregen.

Bestuursverboden moeten worden ingeschreven bij het Handelsregister. Zo kunnen notaris en KVK eenvoudig online nagaan of een persoon een bestuursverbod heeft.

Raadpleeg het Handelsregister

Het notariaat vervult een belangrijke poortwachtersrol bij de oprichting van rechtspersonen en aandelenoverdrachten. Een bestuursverbod en een centraal aandeelhoudersregister kunnen hierbij voor de notaris nuttige hulpmiddelen zijn.

De oprichting van een nv of bv vindt plaats bij notariële akte. Dit geldt ook voor de uitgifte en levering van aandelen op naam in een bv of een niet-beursgenoteerde nv. De notaris vervult hierbij een belangrijke poortwachtersrol. Een bestuursverbod en een centraal aandeelhoudersregister kunnen hierbij voor de notaris nuttige hulpmiddelen zijn. De notaris is op grond van de Wet op het notarisambt (Wna) en de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) verplicht een uitvoerig cliëntenonderzoek te doen en een melding aan de FIU te doen als sprake is van een ongebruikelijke transactie.

Verder zal de notaris zijn dienst weigeren wanneer naar zijn redelijke overtuiging of vermoeden het werk dat van hem gevraagd wordt, leidt tot strijd met het recht of de openbare orde. De notaris moet ook dienst weigeren wanneer zijn medewerking wordt verlangd bij handelingen die kennelijk een ongeoorloofd doel of gevolg hebben. Daarnaast kunnen er andere gegronde redenen voor dienstweigering zijn.

Volledige vraag: Een bv is failliet, de curator treedt op namens de bv en staat ook ingeschreven in het Handelsregister, de bestuurders zijn spoorloos. De curator wil nu een afschrift van de laatste aandelenoverdracht, om te kijken of de vennootschap de laatste aandelenoverdracht heeft erkend. Wellicht wil hij dan de overdracht vernietigen o.i.d.

Antwoord: Op grond van artikel 49 Wna zijn in de eerste plaats de partijen bij de akte gerechtigd om afschriften te verkrijgen. Partij bij de akte is degene aan wie, als gevolg van door of namens hem in de notariële akte afgelegde verklaringen, rechtsgevolgen van de in de akte vervatte rechtshandelingen worden toegerekend. Indien iemand in de akte in een hoedanigheid optreedt (bijvoorbeeld een bestuurder van een bv of een voogd), heeft diegene in die hoedanigheid ook recht op een afschrift van de akte.

Nu is de vraag of de notaris verplicht is om aan de curator in een faillissement inzage te verstrekken in een akte die voor het faillissement door de failliet is getekend. Voor het geval de curator aan die akte een recht ontleent, heeft de curator recht op een afschrift van de akte. Dit zal zich bijvoorbeeld voordoen als de curator een registerzaak uit de failliete boedel zal willen vervreemden. Als verkoper van het registergoed kan hem inzage niet worden geweigerd. De curator moet immers weten welke rechten en plichten zijn verbonden aan dat registergoed. In de casus is het afschrift van de akte echter opgevraagd met het doel ten behoeve van de schuldeisers na te gaan of hij als gevolg van de akte van levering acties kan instellen jegens de verkrijgers van de aandelen. Nu hij geen afschrift van de akte vraagt, met als doel aan de akte rechten te ontlenen behoort hem in het wettelijk stelsel dat afschrift te worden geweigerd.

Uitgangspunt is dat de curator geen vertegenwoordiger is van de schuldenaar. De curator oefent een eigen recht uit tot executie, hij is een belangenbehartiger van failliet en schuldeisers met een eigen positie. Een eventueel beroep op de Pauliana verandert niets aan de kwaliteit van de curator en zal hem dus niet baten.

Aan de curator die aan onder de notaris berustende bescheiden rechten in de zin van de Wna kan ontlenen moet een afschrift worden verleend van die bescheiden. In overige gevallen dient aan de curator een afschrift te worden geweigerd.