Verschoningsrecht

Het verschoningsrecht is van wezenlijk belang voor de juridische hulpfunctie van de notaris en daarmee voor onze rechtsstaat.

Het ministerie van Justitie en Veiligheid werkt aan een modernisering van het Wetboek van Strafvordering. Op 21 maart 2023 is het wetsvoorstel voor de eerste vaststellingswet van het nieuwe Wetboek van Strafvordering ingediend bij de Tweede Kamer. Het gaat om de Boeken 1 tot en met 6 van het nieuwe wetboek, waarin een vernieuwde regeling voor het verschoningsrecht is opgenomen. De KNB was betrokken bij de totstandkoming van het wetboek en heeft zich met name gebogen over de bepalingen die zien op het verschoningsrecht van de notaris. De voorgestelde regeling voor het verschoningsrecht codificeert de jurisprudentie van de Hoge Raad en verduidelijkt de reikwijdte van het verschoningsrecht. De komende jaren wordt focus gelegd op (de voorbereidingen voor) de feitelijke implementatie van een nieuw Wetboek van Strafvordering.

Het ministerie van Financiën heeft een wijziging van het wettelijk fiscaal verschoningsrecht van notarissen en advocaten voorgesteld. Hiertoe is in eerste instantie een conceptwetsvoorstel tot aanpassing van het wettelijk fiscaal verschoningsrecht opgesteld. Dit voorstel heeft diverse kritische reacties opgeleverd, onder meer van de KNB. De KNB heeft in haar reactie aangegeven dat het conceptwetsvoorstel leidt tot een ingrijpende wijziging en onnodige inperking van het verschoningsrecht. Het kabinet heeft zich die kritiek aangetrokken en heeft in de Fiscale verzamelwet 2024 een aangepaste regeling opgenomen die aansluit bij jurisprudentie van de Hoge Raad. Het verschoningsrecht in het fiscale domein wordt hiermee volgens het kabinet inhoudelijk ongemoeid gelaten. De nieuwe regeling komt tegemoet aan de door de KNB geuite bezwaren. Deze wijziging is per 1 januari 2024 in werking getreden.

Standpunt KNB

Het Openbaar Ministerie (OM) en de Belastingdienst hebben genoeg mogelijkheden om aan de gewenste informatie te komen, vindt de KNB. De geheimhoudingsplicht en daarmee het verschoningsrecht van de notaris is namelijk al op voldoende plaatsen doorbroken. Zo heeft hij een informatieplicht over zijn derdengeldenrekening en een meldingsplicht in het kader van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft). De meldingsplicht geldt voor ongebruikelijke transacties op vrijwel het gehele werkterrein van de notaris, met uitzondering van het familie- en erfrecht. Daarnaast moet hij in bepaalde gevallen als daar om wordt gevraagd aan de Belastingdienst en het OM informatie verstrekken over het betalingsverkeer dat via zijn rekening loopt.

Het OM en de Belastingdienst hebben gepleit voor een beperking van het verschoningsrecht omdat dit ‘verouderd’ en ‘te ver doorgeschoten’ zou zijn. De KNB vindt een verduidelijking van het verschoningsrecht voldoende.