Wilsbekwaamheid vereist ook een onafhankelijke wil

Notaris N passeert begin januari 2017 een testament voor erflaatster E (73 jaar). Daarin benoemt E haar vriendin V en haar benedenbuurman B (die haar administratie verzorgde) tot erfgenamen. Zij benoemde de broer van V tot executeur. E overlijdt elf dagen nadien.
Klagers 1 en 2 zijn de twee kinderen van E’s vooroverleden broer, en klagers 3 en 4 zijn de twee kinderen van E’s zus. K1 wendt zich tot N met een verzoek om een kopie van het testament, zodat zij de uitvoering kan controleren, aangezien de executeur geen informatie verschaft. N stelt dat K1 geen recht op inzage in het testament heeft. In een aantal e-mails legt K1 met verwijzing naar artikel 49 lid 2 Wet op het notarisambt (Wna) uit dat de familie recht heeft op een kopie van het testament.
Tevens uit K1 twijfels over de wilsbekwaamheid van E aangezien zij tijdens het tekenen van het testament opiumpreparaten gebruikte. N mailt op 9 februari dat zij toch een uittreksel van het testament zal toesturen, na onderzoek bij het GBA.
Op 21 maart stuurt N een kopie toe, met de mededeling dat de executeur zijn benoeming niet heeft aanvaard. Voorts beschrijft N dat het testament tot stand is gekomen nadat één van de buren contact met het notariskantoor had opgenomen. N heeft de bespreking bij E thuis gedaan en was overtuigd van haar wilsbekwaamheid.

De klacht

Klagers verwijten N dat zij pas na dreiging met een klacht de gevraagde informatie gaf waar zij recht op hadden en dat er voldoende indicatoren waren om nader onderzoek te doen naar de wilsbekwaamheid van E. De indicatoren waren: de administratie was niet in eigen beheer, E was niet in staat zelfstandig te wonen, er was een medische indicatie, het initiatief voor de dienstverlening kwam van een ander en een testament verdient extra aandacht. Voorts had N het testament niet in aanwezigheid van V en haar broer mogen bespreken en passeren. V had machtiging over de rekening van E gekregen en veel invloed op haar.

Het verweer

N heeft de bespreking alleen met E gevoerd, terwijl V en haar broer apart zaten. N heeft niet naar het medicijngebruik van E gevraagd omdat E helder en niet warrig overkwam.

Het oordeel

N heeft geruime tijd op onjuiste gronden geweigerd een uittreksel van het testament toe te sturen. N heeft de bespreking met E gevoerd terwijl V en haar broer in dezelfde kleine ruimte aanwezig waren, waardoor E in voortdurend visueel contact met V en haar broer stond. N heeft hen niet gevraagd de ruimte te verlaten, terwijl dit eenvoudig te realiseren was. Het is de taak van een notaris om te waken voor een vrije en onafhankelijke wilsvorming.
De kamer acht de maatregel van berisping passend en geboden. Hierbij speelt mee dat op N een zware ambtsverplichting rust om het nodige te doen om te voorkomen dat zij akten passeert op basis van verklaringen die zijn afgelegd door personen die daarbij niet in staat zijn om in vrijheid hun wil te vormen en te uiten en dat het evenmin aangaat om belanghebbenden ten aanzien van wie de notaris een duidelijke wettelijke taak heeft, lange tijd op basis van onjuiste argumenten met een kluitje in het riet te sturen in plaats van die taak in voortvarendheid uit te voeren. Beide aspecten behoren tot de kernwaarden van het notariaat.

De notariskamer legt de maatregel berisping op.

Opmerking

Het KNB-Stappenplan beoordeling wilsbekwaamheid gaat niet alleen over de beoordeling of cliënt ‘compos mentis’ is. Minstens zo belangrijk is de vraag of cliënt wel in onafhankelijkheid zijn of haar wil kan bepalen. Sinds april 2013 biedt de KNB het ‘Stappenplan bij financieel misbruik ouderen’ aan op knb.nl. De notaris heeft hierin een onmisbare poortwachtersfunctie, die mede vanwege het grote succes van het levenstestament een essentiële ambtsverplichting voor de notaris inhoudt.