Onafhankelijke wilsvorming: gesprek onder vier ogen is de standaard
Half maart 2015 belt B, de broer van klager K, met notaris N met het verzoek om bij zijn moeder (erflaatster E) langs te komen om haar wensen te bespreken ten aanzien van een nieuw testament. N bezoekt E diezelfde middag en spreekt met E in het bijzijn van B en zijn echtgenote. N stelt een concepttestament op en maakt een afspraak om het testament op 17 maart 2015 te passeren, dat echter niet doorgaat door het overlijden van E.
De klacht
K voert onder meer in hoger beroep aan:
- 1.a N heeft in het bijzijn van B en zijn echtgenote – zonder dat de andere kinderen hiervan op de hoogte waren – een bespreking gevoerd, waarbij E verklaarde B tot haar executeur te benoemen. Dit was niet de wens van E, maar de wens van B zelf.
- 1.b N is de gemaakte afspraken niet nagekomen.
Het oordeel
Als uitgangspunt geldt dat het tot de kernverantwoordelijkheid van de notaris behoort om te waken voor een vrije en onafhankelijke wilsvorming van de testateur. De notaris dient dan ook al het nodige te doen om zich ervan te vergewissen dat de testateur bij het vormen en uiten van zijn of haar wil niet op ongewenste wijze is beïnvloed door (de aanwezigheid van) een derde. N heeft zijn beslissing om onder de gegeven omstandigheden niet op enig moment afzonderlijk met E de relevante aspecten van haar testament te bespreken onvoldoende kunnen verantwoorden. Het hof neemt hierbij in aanmerking dat N E tot dan toe nog nooit had gesproken en niet bekend was met de familieverhoudingen binnen het gezin. E was op leeftijd en zij verkeerde in een kwetsbare medische conditie.
Van bijzondere omstandigheden die het gewenst maakten om belanghebbenden bij de bespreking van de wensen van E toe te laten, is niet gebleken. Onder deze omstandigheden heeft N naar het oordeel van het hof een onvoldoende zorgvuldige invulling gegeven aan zijn taak om te waken voor een vrije en onafhankelijke wilsvorming, door het gesprek met moeder daarover te doen plaatsvinden in aanwezigheid van B en zijn echtgenote. Dat zij niet aan het gesprek hebben deelgenomen, doet hier niet aan af. Het voornemen van N om uitsluitend het passeren van het testament buiten de aanwezigheid van derden te laten plaatsvinden, acht het hof evenmin een voldoende waarborg om mogelijk ongewenste beïnvloeding tegen te gaan.
Het hof legt de maatregel berisping op.
Opmerking
De kamer ’s-Hertogenbosch heeft de klacht op 17 september 2018 (ECLI:NL:TNORSHE: 2018:32) ongegrond verklaard. De klacht bij de kamer bevatte alleen het sub 1.b gestelde, dat (kennelijk) ook zag op de totstandkoming van het ontwerptestament. De kamer behandelde dit onderwerp niet aangezien het ontwerp-testament zonder effect is gebleven.
Deze uitspraak is in lijn met eerdere uitspraken. Juist bij kwetsbare cliënten zal de notaris een goed argument moeten hebben om derden bij de bespreking te dulden. Het is logisch dat slechts het passeren onder vier ogen niet voldoende is. Bij twijfel over de onafhankelijke wilsvorming kan de notaris het Stappenplan financieel misbruik ouderen volgen.