Scheiden zonder rechter

Jaarlijks vinden in Nederland ruim 24.000 echtscheidingen plaats, waarvan circa 80 procent zonder grote conflicten verloopt. De KNB pleit voor een wettelijke bevoegdheid voor notarissen om echtscheidingen te formaliseren voor die gevallen waarin echtgenoten in goed overleg uit elkaar gaan.
Echtparen kunnen nu alleen scheiden via de rechter, met tussenkomst van een of meerdere advocaten. Ook als zij geen minderjarige kinderen hebben en het volledig of grotendeels eens zijn over de verdeling en onderlinge afspraken. Dit leidt al langer tot de vraag of echtscheiding zonder tussenkomst van een rechter mogelijk zou moeten zijn.

Het WODC-onderzoek ‘Scheiden zonder rechter’ dat afgelopen mei verscheen, laat zien dat er een maatschappelijke en praktische behoefte is aan vereenvoudiging en flexibilisering van de huidige echtscheidingsprocedure.
Dit onderzoek laat verder zien dat scheiden zonder rechter in veel landen binnen de EU inmiddels de dominante vorm is bij echtscheidingen op gemeenschappelijk verzoek. Als overwegingen voor de inrichting van zo’n procedure worden genoemd: het ontlasten van de rechtspraak, korter tijdsverloop, lagere kosten en betere toegankelijkheid van procedures voor burgers. In veel van deze landen is de rechter alleen nog betrokken als partijen geen overeenstemming bereiken of als er minderjarige kinderen in het spel zijn.

Dit komt ook naar voren in het JuWiLi-onderzoek, een pan-Europees project waar alle 22 leden van de CNUE aan deelnemen. Zo blijkt onder meer dat het nu in 10 CNUE-landen mogelijk is om echtscheiding buiten de rechtbank te regelen. In 8 daarvan kan dit bij de notaris.

De KNB pleit dan ook voor een wettelijke bevoegdheid in Nederland voor notarissen om echtscheidingen te formaliseren. Dit biedt een alternatief naast de bestaande procedure via advocaat en rechter en kan voorzien in de maatschappelijke behoefte aan een buitengerechtelijke echtscheiding. Het is nu al mogelijk om een geregistreerd partnerschap met wederzijds goedvinden bij de notaris te ontbinden. Als er geen conflict is en echtgenoten het (grotendeels) eens zijn, ligt betrokkenheid en begeleiding van de notaris zelfs meer voor de hand, omdat onafhankelijkheid en onpartijdigheid inherent zijn aan het notarisambt.

Als een notaris nu een echtscheiding begeleidt, is het inschakelen van een advocaat puur een formele stap. Daarna checkt de rechter nog of het verzoekschrift compleet is, zonder verdere inhoudelijke beoordeling. Deze extra stappen hebben geen inhoudelijke meerwaarde, maar zorgen wel voor langere doorlooptijden en hogere kosten. Door notarissen ook de bevoegdheid te geven echtscheidingen te formaliseren, ontstaat één logische, efficiënte procedure: de notaris als ‘one-stop-shop’. Dit zorgt  voor overzicht, rust en juridische zekerheid tijdens een emotioneel proces.

Notarissen die al echtscheidingen begeleiden, benadrukken dat de formalisering voor hen ‘echt een formaliteit’ is. Een wetswijziging leidt dus niet tot meer werk voor de notaris of meerkosten voor de cliënt. Het zorgt er wel voor dat het echtscheidingsproces efficiënter, toegankelijker en klantvriendelijker wordt.

De KNB voert hierover gesprekken met het notariaat, ketenpartners, politici en het ministerie van Justitie en Veiligheid.