AI-geletterdheid

Opslaan

Sinds 2 februari 2025 verplicht de Europese AI Act notarissen en hun medewerkers om 'AI-geletterd' te zijn. Dat betekent dat u moet herkennen wanneer AI wordt ingezet, begrijpen hoe het werkt én weten hoe u er verantwoord mee omgaat. AI-geletterdheid vormt daarmee een vanzelfsprekend onderdeel van uw vakbekwaamheid.

Ook als u zelf (nog) geen AI gebruikt, is deze kennis onmisbaar. U moet kunnen inschatten of AI een rol speelt in uw werk of bij cliënten, softwareleveranciers of andere ketenpartners.

Herkent u AI?

Denk aan toepassingen als:

Gezichtsherkenning bij het ontgrendelen van uw telefoon
Slimme zoekfuncties of automatische tekstanalyse in kantoortoepassingen
Software die klantinformatie analyseert
Tools van commerciële aanbieders die helpen bij het opstellen van conceptakten of bij klantonderzoek

AI is dus niet altijd zichtbaar, maar wel steeds vaker aanwezig in de digitale middelen die u gebruikt of worden aangeboden.

Wat is er nodig om AI-geletterd te worden?

AI-geletterdheid is geen kant-en-klaar stappenplan. Het gaat niet om één cursus of eenmalige uitleg, maar om het ontwikkelen van een houding en basiskennis waarmee u AI op een verantwoorde manier leert herkennen, begrijpen en beoordelen. De invulling hiervan verschilt van persoon tot persoon. Uw kennisniveau, werkveld en ervaring met digitale middelen bepalen mede waar u begint en wat u nodig hebt om verder te komen.

Hulpmiddelen om het gebruik van AI af te wegen

AI roept veel vragen op. Belangrijk is dat u leert de juiste vragen te stellen zodra u met AI te maken krijgt. Bijvoorbeeld:

Op basis van welke gegevens werkt dit systeem?
Wie is verantwoordelijk voor de uitkomst?
Wat zijn de risico’s voor mijn cliënten?

We maken bij de hulpmiddelen onderscheid tussen twee situaties voor de afweging van het gebruik van AI:

U zoekt ondersteuning bij vragen over algemene AI toepassingen

Denk aan situaties waarin u overweegt om AI als hulpmiddel te gebruiken, bijvoorbeeld voor het schrijven van teksten, samenvatten van dossiers of genereren van ideeën.
Voor dit soort gevallen lanceren binnenkort de AI-weegschaal. Hier vindt u praktische scenario's, voorbeeldvragen en handvatten die u helpen om kritisch te blijven en beter te bepalen óf, en hoe, AI in een specifieke situatie past.

U zoekt ondersteuning bij vragen over specifieke AI tools

Gaat het om een concrete AI-toepassing. Bijvoorbeeld software die akten opstelt of klantvragen beantwoordt? Dan is een diepgaandere beoordeling nodig. Hiervoor gebruikt u een AI Impact Assessment (AIIA). Daarmee onderzoekt u de mogelijke impact op onder andere kwaliteit, verantwoordelijkheid, vertrouwelijkheid, zorgvuldigheid, autonomie en naleving van wet- en regelgeving.

FRIA

Gebruikt u een AI-systeem dat impact kan hebben op mensen? Dan bent u misschien verplicht om een zogeheten Fundamental Rights Impact Assessment (FRIA) uit te voeren. Een FRIA is een vorm van een AI Impact assessment waarmee u goed in kaart kunt brengen welke risico's het AI-systeem met zich meebrengt voor de rechten van individuen of groepen. Denk bijvoorbeeld aan privacy, gelijke behandeling of toegang tot diensten.

Zo'n FRIA helpt u ook bij het bepalen van de maatregelen die nodig zijn om die risico's te beperken. Vooral overheden en organisaties die publieke taken uitvoeren, moeten een FRIA doen bij het inzetten van AI-systemen met een hoog risico.

Ondersteuning KNB

De KNB werkt hard aan de ontwikkeling van een eigen AI Impact Assessment voor het notariaat. In de tussentijd kunt u gebruikmaken van bestaande mogelijkheden, zoals:

AI Impact Assessment (rapport van de Rijksoverheid)
Artificial Intelligence Impact Assessment (ECP)
Impact Assessment Mensenrechten en Algoritmes (rapport van de Rijksoverheid)

Risico's gebruik AI

De risico's van het gebruik van AI verschillen per toepassing. De Europese AI-verordening maakt onderscheid tussen AI-toepassingen met minimaal, beperkt, hoog of zelfs onaanvaardbaar risico. Voor notarissen zijn vooral de hoog-risico-toepassingen relevant: bijvoorbeeld AI-toepassingen die worden ingezet voor klantbeoordelingen, identiteitscontrole of het beoordelen van documenten.

Wilt u weten in welke categorie een AI-toepassing valt? Raadpleeg dan de officiële (Nederlandstalige) vertaling van de AI-verordening. Zo krijgt u beter inzicht in de eisen die gelden bij verschillende soorten toepassingen.

5 tips om uw AI-geletterdheid te vergroten

Begin klein.
Ga na waar AI al gebruikt wordt binnen uw praktijk of waar het wordt aangeboden. Denk aan toepassingen in kantoorsoftware, identiteitscontrole of aanbieders van ‘slimme' juridische tools. Probeer te achterhalen wát AI precies doet en hoe AI dat doet.
Stel kritische vragen bij nieuwe software of diensten.
Vraag aan leveranciers of AI wordt toegepast in de software of bij de afgenomen diensten. Gebruik hier binnenkort de AI-weegschaal voor om gestructureerd de juiste vragen te stellen over transparantie, verantwoordelijkheid en risico's.
Volg AI-ontwikkelingen.
AI-technologie ontwikkelt zich razendsnel. Blijf op de hoogte van nieuwe (aanvullende) functies en tools en wees alert zodat u veilig en verantwoord kunt werken.
Betrek uw medewerkers en maak AI bespreekbaar op kantoor.
AI-geletterdheid is geen solotraject. Bespreek met uw medewerkers welke tools ze gebruiken, waarover ze vragen of zorgen hebben en hoe jullie samen de risico's in beeld kunnen brengen.
Investeer in leren op een manier die bij u past.
Dat kan via een korte online module, een workshop met collega's, of een verdieping in juridische implicaties. Het belangrijkste is: begin. AI-geletterdheid ontwikkelt u stap voor stap. Op de website van de digitale overheid staat een aantal cursussen.