‘Risico complexe Wwft-wetgeving ligt vooral op bordje van de notaris’
Tekla Beekhuis promoveerde onlangs aan de Universiteit Utrecht op haar proefschrift ‘De Wwft: van poort tot plicht’. Zij onderzocht daarin hoe notarissen en accountants omgaan met hun Wwft-verplichtingen: wat zijn de ervaren (on)mogelijkheden en hoe zit het met de strafrechtelijke aansprakelijkheid?
Wat was de aanleiding voor dit onderzoek?
‘Het zaadje is geplant tijdens een ringvergadering van de KNB in Utrecht over ondermijning. Daarbij waren veel notarissen aanwezig, maar ook een officier van justitie. Zij vertelde, heel zwartwit gesteld, dat als de notaris de Wwft niet goed naleeft, deze kon rekenen op belangstelling van de strafrechtelijke autoriteiten . Ook was er een notaris die met het openbaar ministerie te maken had gehad vanwege onjuiste naleving van de Wwft. Hij gaf aan niet aan de Wwft te kunnen voldoen, omdat hij niet de juiste middelen had. Daar zat wel onderzoeksmateriaal in, dacht ik.’
Hoe heb je het onderzoek aangepakt?
‘Ik wilde banken, notarissen en accountants onderzoeken, want die vallen onder dezelfde wetgeving. Dat bleek te veel te zijn, dus heb ik de banken uit mijn onderzoek gehaald. Ook omdat er over accountants en notarissen minder wordt geschreven. Ik heb me uiteindelijk alleen op de strafrechtelijke aansprakelijkheid gericht. Toen ben ik notarissen en accountants en hun naleving van de Wwft met elkaar gaan vergelijken. Daarvoor heb ik ook interviews gedaan. Ik heb 23 accountants en 32 notarissen gesproken, want ik wilde uit de praktijk weten waar ze tegenaan lopen.’
Welke problemen ervaren notarissen?
‘Ik heb de problemen op 3 niveaus samengebracht. Eerst op wetgevingsniveau. Sommige notarissen geven aan dat de open normen fijn zijn, omdat ze die zelf kunnen invullen op basis van een risicobeoordeling. Maar soms zijn de normen zó ruim, dat ze niet weten wat te doen. Het tweede niveau is handhaving. Door ervaren hindsight bias ligt de lat steeds hoger. Soms komt een toezichthouder op bezoek omdat zij een haakje hebben om een cliënt te onderzoeken. Maar de notaris kende dat haakje niet en kon het eigenlijk ook niet weten. Het laatste niveau is dat van de Wwft-instelling. Je hebt voldoende informatie nodig om onderzoek naar cliënten en ongebruikelijke transacties te kunnen doen. Vooral voor buitenlandse cliënten missen notarissen goede informatiebronnen.’
Vervolgens heb je gekeken naar het schuldbeginsel.
‘Het gaat daarbij om de vraag: vinden we dat iemand, die door het strafrecht ter verantwoording wordt geroepen, verwijtbaar heeft gehandeld? Als de wetgeving zo moeilijk is en veel ruimte legt bij de notaris, is het dan terecht om iemand strafrechtelijk aansprakelijk te stellen?’
En wat is jouw conclusie?
‘De wetgeving is complex en er zitten veel onduidelijkheden in. Stel notarissen daarom niet te snel aansprakelijk. Nu ligt het risico van complexe wetgeving vooral op het bordje van de notaris, dat is mijns inziens niet terecht. Daarnaastheb ik een stappenplan voor de strafrechter opgesteld, zodat deze kan vaststellen of de Wwft-instelling daadwerkelijk bekend was met de ongebruikelijke transactie. Wist de notaris ervan en heeft hij dit niet gemeld, dan kun je alsnog strafrechtelijk vervolgen.’
Wat kunnen notarissen hiervan leren?
‘Ik wil eerst zeggen dat ik het mooi vond dat zij met mij wilden praten en hun ervaringen en twijfels wilden delen. Zonder hun medewerking had ik dit onderzoek niet op deze manier kunnen uitvoeren. De les die zij kunnen leren: zorg dat jouw risicobeleid op orde is. Geef medewerkers instructies om de Wwft op de juiste manier na te leven. En leg alles goed vast. Als je achteraf door het Bureau Financieel Toezicht of het Openbaar Ministerie wordt aangesproken, kun je laten zien dat jouw medewerkers doen wat ze moeten doen. En ik raad notarissen aan om onderling en met de toezichthouder een gezamenlijk normenkader vast te stellen, zodat helder is wat zij precies moeten doen om Wwft-conform te handelen.’T


